Wróć

Schematy upierzenia

Gdzie pióra wyrastają, jak się układają...

Pióra, a w zasadzie poszczególne ich rodzaje wyrastają w ściśle określonych miejscach na ciele ptaka. O tym, na jakie się dzielą, czym się różnią w swojej budowie oraz pełnionych funkcjach dowiecie się w artykule Rodzaje i funkcje piór. Tutaj natomiast znajdziecie mapy przedstawiające umiejscowienie poszczególnych rodzajów piór na ciele i skrzydłach ptaka. Schematy te przedstawiają miejsca wyrastania, a raczej – w większym stopniu – sposób układania się poszczególnych rodzajów piór między sobą.

Ten artykuł będzie aktualizowany w miarę tworzenia kolejnych schematów upierzenia dla poszczególnych gatunków ptaków. O ile pewne reguły dotyczące umiejscowienia piór powtarzają się, o tyle poszczególne ich układy mogą się w mniejszym lub większym stopniu różnić – nawet nie tyle miejscem wyrastania, co samym kształtem piór i przez to wyglądem, nakładaniem się piór na siebie. Ponadto, nie wszystkie rodzaje piór występują u wszystkich gatunków ptaków. Ciekawym przypadkiem jest międzylotka, którą znajdziemy m.in. u gołębi, a nie spotkamy np. u wróblaków. Nieco odmiennie mogą też układać się poszczególne rzędy piór w zależności od tego, czy mamy do czynienia z diastataktycznym czy eutaktycznym typem skrzydła. Diastataktyczne skrzydła posiadają np. sowy i gołębie, u gatunków tych występuje zredukowana, szczątkowa lotka drugiego rzędu, znajdująca się między 4. a 5. S-lotką. Modyfikuje to w pewien sposób układ pokryw skrzydłowych.

Pióra na poszczególnych schematach posiadają oznaczenia literowe. Są one wyjaśnione pod schematami. Przy oznaczeniach piór można dodatkowo stosować numerację. Pozwala ona na bardzo dokładne określenie miejsca wyrastania poszczególnych piór, przy czym stosuje się ją w przypadku lotek, sterówek, dużych piór pokrywowych czy aluli. Sterówki numeruje się od środkowej (T1) do skrajnej. Lotki, zarówno pierwszego jak i drugiego rzędu, numeruje się od nadgarstka (P1, S1), kolejne numery oznaczają lotki bliżej skraju skrzydła bądź bliżej tułowia. Ten sam kierunek numeracji (od nadgarstka) dotyczy dużych pokryw skrzydłowych. Pióra aluli numeruje się od skrajnej, największej (A1) po wewnętrzną, najmniejszą.

Schemat 1. Upierzenie wierzchu skrzydła kwiczoła (Turdus pilaris).

  • P – lotki pierwszego rzędu (P1 - P10); ostrolotka P10
  • ID – pokrywy pierwszego rzędu duże (ID1 - ID10)
  • IM – pokrywy pierwszego rzędu małe
  • IMR – pokrywy pierwszego rzędu marginalne
  • A – alula, inaczej skrzydełko (A1 - A3)
  • AP – pokrywy aluli
  • C – pokrywa karpalna (nadgarstkowa)
  • S – lotki drugiego rzędu (S1 - S9)
  • IID – pokrywy drugiego rzędu duże (IID1 - IID10)
  • IIŚ – pokrywy drugiego rzędu średnie
  • IIM – pokrywy drugiego rzędu małe
  • IIMR – pokrywy drugiego rzędu marginalne
  • B – barkówki

Schemat 2. Upierzenie spodu skrzydła kwiczoła (Turdus pilaris).

  • IPD – pokrywy podskrzydłowe pierwszego rzędu duże
  • IPŚ – pokrywy podskrzydłowe pierwszego rzędu średnie
  • IPM – pokrywy podskrzydłowe pierwszego rzędu małe
  • IPMR – pokrywy podskrzydłowe pierwszego rzędu marginalne
  • PPL – pokrywy podlotkowe
  • PA – pokrywy spodnie aluli
  • IIPD – pokrywy podskrzydłowe drugiego rzędu duże
  • IIPM – pokrywy podskrzydłowe drugiego rzędu małe
  • IIPMR – pokrywy podskrzydłowe drugiego rzędu marginalne
  • H – pokrywy łokciowe (humerals)

Pozostałe oznaczenia:

  • T – sterówki
  • NT – pokrywy nadogonowe
  • PT – pokrywy podogonowe
  • PCH – pokrywy pachowe („podbarkówki”)
  • O – pióra okrywowe (ogólnie)
  • OK – okrywy kupra
  • OG – okrywy grzbietu
  • PŁ – pióra płaszcza
  • OS – okrywy szyi
  • OGW – okrywy głowy
  • U – pióra uszne
  • SZ – pióra szlary („twarzy”)
  • OP – okrywy piersi
  • OB – okrywy brzucha
  • F – okrywy boku ciała (flanks)
  • ON – pióra nóg (nogawic)
  • OPB – okrywy podbrzusza