Cel zbierania piór

Po co zbierać pióra?

Zapewne niektórzy z was zastanawiają się, jaki może być cel zbierania piór. Zdarza się nawet, że sami ornitolodzy nie widzą w tym większego sensu. Jednakże jest to tylko kwestia tego, że piórologia jest jeszcze dość słabo poznaną dziedziną ornitologii stosowanej. Aktualnie istnieje bardzo niewielka pula osób, które kolekcjonują pióra i dobrze się na nich znają, a spośród nich jeszcze mniej osób zajmuje się ich badaniem. Ale, wracając do pytania, po co je zbierać i badać?

Powodów do tego jest kilka. Moim zdaniem jednym z najważniejszych powodów jest to, że pióra znajdywane w terenie mogą być wykorzystane jako dodatkowa metoda wykrywania obecności różnych gatunków ptaków (a czasem nawet ustalania ich wieku i płci). Jest to szczególnie przydatne przy wykrywaniu gatunków prowadzących skryty tryb życia, jak i również przy stwierdzaniu gatunków wyjątkowo rzadkich – zapewne nie raz się zdarzyło, że jakiś przedstawiciel właśnie takiego gatunku przebywał w kraju zupełnie niezauważony i zniknął, nim ktokolwiek zdołał się zorientować że on tu przebywał. Jednakże istnieje pewna szansa na to, że pozostawił po sobie ślad swojej obecności w postaci… właśnie piór. I o ile taki ptak przebywał w kraju, powiedzmy, kilka dni, to pióra, które pozostawił, mogą przy sprzyjających warunkach zalegać w terenie nawet miesiącami! Tego typu znaleziska jak najbardziej należy zgłaszać do Komisji Faunistycznej.

Znajomość piór może być też bardzo przydatna przy prowadzeniu monitoringu populacji różnych gatunków ptaków. Jak już wyżej zostało wspomniane, pióra mogą tutaj jak najbardziej posłużyć za dodatkową metodę wykrywania gatunków. Również znajomość piór jest nie bez znaczenia przy czynnej ochronie gatunków ptaków, które są zagrożone, a także ich miejsc lęgowych. Znalezienie pióra pozwala na stwierdzenie obecności na danym terenie rzadkiego gatunku, a pióra znalezione w pobliżu zajętego gniazda nawet upoważniają do utworzenia wokół niego strefy ochronnej (pod warunkiem, że mamy do czynienia z gatunkiem, w przypadku którego takie strefy są tworzone).

Inny ważnym aspektem znajomości piór jest uskutecznianie ochrony określonych gatunków ptaków. Jest to szczególnie przydatne na lotniskach. Często dochodzi bowiem do kolizji ptaków z samolotami, jednak zwykle po wypadkach ptaki są tak „zmasakrowane”, że jedyne, po czym można ustalić gatunek, to pióra bądź ich fragmenty. Dzięki znajomości gatunków, w przypadku których dochodzi do takich kolizji, można uskuteczniać ich ochronę. Również gdyby nie znajomość piór – jeżeli mowa o wypadkach z samolotami - nikt nie wiedziałby, że ptak, który wzbił się na rekordową wysokość 11 kilometrów nad ziemią, był sępem plamistym.

Kolejnym ciekawym aspektem wykorzystania znajomości piór jest badanie diety zwierząt drapieżnych, w szczególności ornitofagów (takich jak jastrząb, krogulec), ale również i tych, które choć częściowo uzupełniają swoją dietę ptakami. Mowa tutaj rzecz jasna o zgryzach i oskubach znajdywanych w terenie. Pozwala to na ustalenie, jakie gatunki ptaków figurują w menu poszczególnych drapieżników.

Istnieją jeszcze inne cele badania piór, nazwijmy je, nieco bardziej zawiłe (zwłaszcza jeżeli chodzi o przeprowadzanie badań w tym zakresie). Jednym z nich jest badanie zróżnicowania piór, dzięki czemu można poznać zakresy zmienności poszczególnych piór danego gatunku ptaka, i tym samym choćby znajdywać cechy umożliwiające rozpoznawanie podgatunków czy poszczególnych szat ptaków.

Idąc dalej tym tropem, można wykorzystać znajomość piór przy tropieniu poszczególnych osobników. Może to stanowić uzupełnienie obserwacji ptaków – poprzez znajdywanie piór konkretnych osobników określać miejsca ich przebywania, żerowania, itd., wymaga to jednak znajomości piór poszczególnych ptaków. Tą metodę wykorzystuje się przy tropieniu np. ptaków szponiastych.

Cel zbierania piór
Cel zbierania piór
Cel zbierania piórLotka drugiego rzędu jastrzębia

Innymi, ciekawymi aspektami badania piór jest poznawanie zależności pomiędzy trybem życia ptaków a budową piór i ich zastosowaniami, czy też pomiędzy strategią pierzenia a przetrwaniem ptaków, wpływ pierzenia i stopień wytarcia piór na zdolności awiacyjne, i tak dalej, i tak dalej… Także umiejętność rozpoznawania piór jest przydatna przy badaniu chronologii i fenologii pierzenia ptaków, zarówno tych dzikich, jak i tych trzymanych w niewoli.

Następnym celem w którym można wykorzystać ptasie pióra jest bioindykacja skażenia środowiska, np. metalami ciężkimi. Ptaki, do których organizmów dostają się zanieczyszczenia, wbudowują je w swoje pióra w czasie ich wzrostu. Dodatkowo, skażenia mogą przedostawać się na pióra poprzez wydzielinę gruczołu kuprowego i w trakcie używania piór – ptaki w locie „przechwytują” piórami znajdujące się w powietrzu cząsteczki metali ciężkich i innych substancji. Zatem pióra są bardzo dobrym bioindykatorem skażenia środowiska i już niejednokrotnie wykorzystywano je do badań w tym właśnie zakresie.

Jeszcze jednym, zapewne równie ważnym zastosowaniem piór jest możliwość ich wykorzystania przy edukacji, np. na rzecz ochrony przyrody. Często nawet te osoby, które na piórach zupełnie się nie znają, zabierają znalezione, ciekawie wyglądające pióra. Pióro takie nierzadko wzbudza zaciekawienie, do jakiego ptaka mogło ono należeć, a tym bardziej jeżeli okaże się że szczęśliwy znalazca ma do czynienia z chronionym, rzadkim gatunkiem. Krok po kroku, może to przerodzić się w zainteresowanie przyrodą, czy – konkretnie – ornitologią, a czasem nawet w działalność na rzecz ochrony przyrody. Pióra też mogą być wykorzystane przy edukacji młodzieży – łatwo przykuwają one bowiem ich uwagę.

Można by poniekąd wypisać jeszcze kilka innych celów zbierania i badania piór, aczkolwiek te opisane powyżej są najbardziej istotne, i tym samym – mam nadzieję - ten tekst jest wystarczająco wyczerpujący pod tym względem.